Spacerkiem przez krajobraz preapokaliptyczny, czyli ratuj Puszczę, póki możesz

Dawid Juraszek / Felieton

Chcę się przejść, przewietrzyć. Nieważne, że gorąco, że daleko. Chcę po drodze posłuchać ostatniego albumu Depeszów, łyknąć piwa, pstryknąć jakiś przełącznik w mózgu i po prostu zapomnieć. Ale się nie da. A co ważniejsze, nie wolno. Wysokościowce migoczą reklamowo na…

Jak pisanie o przemocy seksualnej uczyniło ze mnie seksistkę

Dominika Dymińska / Felieton

Ostatnio obiło mi się o uszy, że ktoś określił moje pisanie jako seksistowskie. Refleksja nad tym tyleż absurdalnym, co oryginalnym zarzutem zaprowadziła mnie niespodziewanie daleko, zwłaszcza że właśnie skończyłam lekturę książki Rebeki Solnit Mężczyźni objaśniają mi świat. Tym razem ja…

"Cholernie mocna miłość" na 20. urodzinach Lambdy Warszawa

20.10.2017 / Wydarzenie

Korporacja Ha!art oraz Krytyka Polityczna zapraszają na spotkanie wokół książki Lutza van Dijka Cholernie mocna miłość, towarzyszące obchodom 20. urodzin Lambdy Warszawa. Udział wezmą: redaktorka książki, dr Joanna Ostrowska, Krzysztof Tomasik i Bartek Arobal Kociemba. Całość poprowadzi Mariusz Kurc z…

#MeToo

Maja Staśko / Felieton

Małe dziewczynki żyją najnudniejszym życiem na świecie. „Bądź uprzejma” to ich refren, a one są uprzejme, więc gdy bardzo nie mają na coś ochoty, bardzo bardzo uprzejmie to robią. I tak codziennie. Przez 81 lat. Więc czasem nie chce się…

Wstyd

Wojtek Żubr Boliński / Felieton

Łączę się z internetem – zawsze chciałem tak zacząć felieton, bo to takie przyjemnie retrofuturystyczne. Jak Rick Deckard snujący się w długim płaszczu po mieście skąpanym w deszczu i neonach. Faktycznie jednak z niczym się nie łączę, niestety. Globalną sieć…

Trendy Srendy (5): Biedny Panicz Gombrowicz

Konrad Janczura / Felieton

W polskiej literaturze oficjalnie przodują dwie gałęzie przemysłu: przemysł pamięciowy i przemysł gombrowiczowy. Istnieją produkty sezonowe, takie jak książki o latach dziewięćdziesiątych, kobiece refleksje o śmierci, kryminały religijne albo tzw. pokoleniowe manifesty, ale generalnie wystarczą jakieś Złote żniwa czy Kronos…

Ha!artoons. Wróbel rysuje książki (34): Rebecca Solnit, "Mężczyźni objaśniają mi świat"

Olga Wróbel / Komiks

Książki są bardzo fajne, ale długo się je czyta, a potem w głowie i tak zostaje jeden obraz, góra dwa. Dlatego skracamy ten łańcuch i od razu dajemy wam esencję – i to w ładnych kolorach.        …

Nagroda Literatury na Świecie dla książki Moniki Muskały

Nagroda / Wiadomość

Właśnie przyznano 24. nagrody translatorskie „Literatury na Świecie”. Nagrodę im. Andrzeja Siemka (za łączenie różnych kompetencji literackich i literaturoznawczych, przekładu i pisarstwa krytycznego wysokiej próby) otrzymała Monika Muskała za książkę Między Placem Bohaterów a Rechnitz. Austriackie rozliczenia wydaną przez Korporację…

Włożyć w ramkę i kontemplować – o „Blade Runnerze 2049”

Gabriel Krawczyk / Felieton

Rok 2049 wykreowany przez Dennisa Villeneuve'a (reżyseria) i Rogera Deakinsa (zdjęcia) nabiera na ekranie żywego koloru, gęstości i faktury. Nowy Blade Runner ożywia wspomnienie innych malowanych światłem i barwą filmowych pejzaży – nie tylko rozlewających się w deszczu neonów wyreżyserowanego…

Wiersze za sto dolarów [fragmenty]

Redakcja / Poezja

1. Amazon Mechanical Turk to amerykańska platforma crowdsourcingowa, dzięki której różne organizacje outsourcują pracę. Jej użytkownicy nazywani są Mechanicznymi Turkami. 2. Na AMT zachodzi stosunek pracy między zamawiającym (requester) a pracownikiem (worker). 3. Mechaniczne Turki wykonują HIT-y (Human Intelligence Task),…

Frontpage Slideshow | Copyright © 2006-2013 JoomlaWorks Ltd.

Piotr Kletowski - Miłość i śmierć w parkowej latrynie

Redakcja

O wyczekiwanej adaptacji filmowej Lubiewa w reżyserii Luciano B.

Po udanej Wojnie polsko – ruskiej Xawerego Żuławskiego, według powieści Doroty Masłowskiej, na ekrany polskich kin wchodzi adaptacja powieści Lubiewo Michała Witkowskiego – kolejnej, wielkiej polskiej powieści (...)

(a chyba znacznie lepszej od ekwilibrystycznej językowo, ale raczej wyzerowanej intelektualnie powieści Masłowskiej), tym razem powieści gejowskiej, która na trwałe odmieniła oblicze nowej, polskiej literatury. W przejmującej, odważnej opowieści o świecie żyjących w PRL-u homoseksualistów, Witkowskiemu, przy pomocy niezwykle plastycznego, wyrafinowanego, miejscami poetyckiego języka, udało się opisać środowisko polskich ciot, których życie sprowadza się do wyczekiwania i przeżywania seksualnej ekstazy, stanowiącej alternatywę do przerażającej, okrutnej rzeczywistości nie tyle samego PRL-u, co świata, w którym homoseksualista postrzegany jest jako obywatel drugiej, czy nawet trzeciej kategorii. Wartość powieści Witkowskiego nie leżała jednak jedynie w tym, że była to (przede wszystkim) opowieść środowiskowa. Tak naprawdę bohaterowie powieści Witkowskiego, mimo że na pierwszy rzut oka (zwłaszcza dla nie-homoseksuality) wprost odpychający i obrzydliwi, w jakiś sensie, w trakcie lektury, stawali się po prostu (aż) ludźmi, których człowieczeństwo manifestowało się właśnie w ich inności, skazującej na gehennę odepchnięcia, brutalnego traktowania, czy wręcz śmierci. Opisywane przez Witkowskiego sceny pedalskich „godów”, odbywających się w opuszczonych miejskich parkach, publicznych toaletach i dworcach. Dziwne, śmieszno-straszne, pedalskie rytuały na czele z nadmorskimi „wypadami” w poszukiwaniu coraz to nowszych, erotycznych przygód. Wreszcie rozdzierające swym dramatyzmem sceny konfrontacji bohaterów powieści ze światem „normalnym”, nie tolerującym manifestowanej inności, aż prosiły się o sfilmowanie, nadanie im odpowiedniego filmowego kształtu, adekwatnego do powieściowej formy.

Wydawało się wprost niemożliwe, że w obrębie kinematografii polskiej ktoś porwie się na dzieło Witkowskiego. Nie mamy bowiem w rodzimej tradycji kina gejowskiego, a przykłady (jak Zygfryd, Domagalika), tylko potwierdzają regułę o anemii tego typu filmowych produkcji. Najodpowiedniejszym do realizacji Lubiewa w wersji filmowej byłby np. Pedro Almodovar, albo – co lepsze – Gus Van Sant (My Own Private Idaho!!!), jednakże tekst Witkowskiego raczej nie zrobił międzynarodowej kariery, a i jego specyfika (silnie osadzona w PRL-u), wymagała by jednak reżysera o polskich korzeniach.

I wreszcie po latach od literackiej premiery, i przymiarkach realizacyjnych wielu filmowców (film miał realizować Xawery Żuławski, Artur Urbański, Krzysztof Krauze i nawet do reżyserii przymierzał się Krzysztof Warlikowski, obierając adaptację Lubiewa na swój debiut filmowy), mamy kinowe Lubiewo, wyreżyserowane przez Luciano B. – kiedyś młodego, drapieżnego twórcy, którego filmy, takie jak Metamorfozy, czy zwłaszcza wybitny, choć niedoceniony Ekstatyczny wyzwoliciel (podejmujący temat sex-afery z Samoobroną, ale ujmującą temat z gazetowych brukowców w mocną i uniwersalną wizję brutalnej deprawacji jednostki), wyznaczały azymut nowego, polskiego kina, prowokacyjnego, nie bojącego się poruszać tematów tabu, odważnego w obrazowaniu (vide sceny seksualnych zbliżeń w Metamorfozach i przemocy w Wyzwolicielu) patologii codzienności.

Filmowa wersja Lubiewa to kino mocne i bezpardonowe, oparte – co ważne – na scenariuszu autorstwa samego Witkowskiego (który zresztą pojawia się w filmie i to w trzech, różnych rolach! – niemalże jak Peter Sellers w Dr Stranglove Kubricka – objawiając swój wielki talent aktorski), przechodzące z tonacji groteskowej, wręcz surrealistycznej, do tonacji werystycznej, brutalnej, wręcz nihilistycznej. Film, podobnie jak książka, ma kilku bohaterów których losy – jak w mozaikowych filmach Roberta Altmana (Na skróty) – układają się w obraz dziwnego, wręcz fantastycznego świata w świecie – świata pedalskich ekscesów w betonowej rzeczywistości PRL-u późnego Gierka, gdzie system wciąż z pozoru niewzruszony zaczyna się chwiać w posadach. To zestawienie, podobnie jak w książce, pełne scen przypominających najlepsze filmy Felliniego, Viscontiego, czy (w scenach przemocy) Pasoliniego, wydobywają istotę powieści Witkowskiego, której bohaterowie – będąc niewolnikami własnej seksualności, są paradoksalnie, ludźmi wolnymi, żyjącymi nie w rytm PRL-owskiej nowomowy, ale w rytm własnego, wewnętrznego rytmu. Cena takiego życia, co pokazuje Luciano B. z całą dosłownością, jest bardzo wysoka – i nie chodzi tu tylko o razy zbierane przez cioty z rąk swych kochanków, milicjantów, czy ulicznych bandytów, ale przede wszystkim życie w cieniu śmierci, bezwzględnie rzucającej cień na egzystencję bohaterów – zwłaszcza w momencie wybuchu epidemii HIV.

Udała się Luciano B. (który nie jest reżyserem mniejszościowym, i dobrze!) sztuka niezwykła. Otóż, podobnie jak w filmach Almodovara, po pierwszym szoku, jaki wywołuje wejście w świat homoseksualistów ukazanych w filmie (naturalistyczną sceną seksu w parkowej toalecie), widz zaczyna widzieć w bohaterach postaci pełne człowieczeństwa, zrozumiałe w ich samodestrukcyjnym pędzie będącym wyrazem nieskrępowanej wolności, przeczącej otaczającemu światu kłamstwa, obłudy i usankcjonowania przemocy. Jest w filmie Luciano B. scena, której nie ma w książce, gdy jeden z bohaterów idąc na miłosną schadzkę, mija robotniczy pochód ścierający się ze szpalerem ZOMO. Choć bohater idzie w przeciwnym kierunku, niż robotnicy, tak naprawdę ludzie ci idą w jednym kierunku – by zamanifestować swoje prawo do życia. Dzięki takiemu rozłożeniu akcentów film Luciano B. nie jest filmem niszowym, a wprost uniwersalnym, jak film Anga Lee Brokeback Mountain: gejowskie love story, ale opowiedziane w taki sposób, że „do strawienia”, czy wręcz do zaakceptowania przez większość, postrzegającą bohaterów już nie w kontekście homoseksualizmu, ale humanizmu w ogóle (czy raczej nie w kontekście seksualności, a uczuciowości w ogóle).

Być może film jest miejscami przesadzony w ukazywaniu aspektów fizycznych życia postaci Lubiewa, ale szczęśliwie film nigdy nie przekracza granicy, za którą jest już tylko odraza (jak uczynił to choćby Pasolini w swym wielkim, a przy tym odstręczającym arcydziele Salo). Film ma również kilka błędów w konstrukcji fabularnej. Po dynamicznej sekwencji początkowej („nocy rajd” młodego homoseksualisty po nocnych ulicach Legnicy, przypomina, również poprzez zastosowanie muzycznego podkładu łączącego w sobie muzykę klasyczną – Symfonie Bethoveena – z rockiem – The Cash – zawiązanie akcji z Mechanicznej pomarańczy Kubricka) film nieco siada, ale odzyskuje werwę w, zrealizowanych na kształt audiowizualnej fantasmagorii scenach wypełniających drugą cześć filmu, zakończoną wstrząsającym wprost, ascetycznym, finałem. Tej filmowej Podróży do kresu nocy, z której widzowie wychodzą tyleż oszołomieni, co pełni sprzecznych, ale zawsze autentycznych uczuć, nie udało by się stworzyć, gdyby nie świetna robota aktorska. Znakomitym posunięciem Luciano B. było zaangażowanie do głównych ról aktorów młodych, nieopatrzonych, zaledwie jeszcze studentów krakowskiej szkoły filmowej, być może nie bojących się „zszargać swojego wizerunku” odważnymi rolami w kontrowersyjnym filmie. Świetnie obsadzone role drugoplanowe (przede wszystkim rozpoznawalni aktorzy Starego Teatru w Krakowie) dopełniają całości.

Świat przedstawiony filmu Lubiewo to, podobnie jak świat książkowego Lubiewa, odstręczający, brzydki, brudny, ale jednocześnie jest w nim coś niesamowitego, przykuwającego uwagę, na swój sposób dekadencko estetycznego, jak amerykańskie przedmieścia pełne prostytuującej się młodzieży w filmie Gregga Arakiego Mysterious Skin. Zasługa to przede wszystkim świetnych, utrzymanych w zgaszonej kolorystycznie tonacji, przełamywanych miejscami intensywnym kolorem zdjęć, ale również oszczędnego, reżyserskiego stylu Luciano B., tylko miejscami „wpuszczającego” do swego filmu sceny bachanalistyczne, odjechane, ukazujące stan ducha bohaterów w stanie ekstazy. Ekstazy niespodziewanie przełamywanej błyskiem śmierci.

Lubiewo wg powieści Michała Witkowskiego, reż. Luciano B., Polska 2010.

• • •

Zobacz także:

Jarosław Pietrzak - Kino gejowskiego reakcjonizmu (polemika z Piotrem Kletowskim)

• • •

Piotr Kletowski - (urodzony w 1975 r.) filmoznawca, krytyk filmowy, specjalista w zakresie kina azjatyckiego. Absolwent filmoznawstwa w Instytucie Sztuk Audiowizualnych UJ, doktor nauk humanistycznych UJ, pracownik naukowy Katedry Kulturoznawsta Międzynarodowego UJ. Autor książek "Śmierć jest moim zwycięstwem - kino Takeshiego "Beata" Kitano" (2003), "Sfilmować duszę. Mała historia kina japońskiego" (2006) oraz współredaktor tomów "Nowe nawigacje" (1999, z Marcinem Wroną), "Nowe nawigacje II: Azja - cyberpunk - kino niezależne" (2003, z Piotrem Mareckim). Współtwórca i redaktor działu filmowego w magazynie "Ha!art" (od 1999 roku). Publikuje w książkach zbiorowych i czasopismach "Kwartalnik Filmowy", "Kino", "Czas Kultury", "Tygodnik Powszechny". Mieszka w Krakowie i Kielcach.

• • •

Więcej o książce Lubiewo Michała Witkowskiego w katalogu wydawniczym Korporacji Ha!art

Lubiewo w naszej księgarni internetowej

Online za darmo

ha-art-52-4-2015
Najntisy  Wśród autorek i autorów: Jakub Baran, Jan Bińczycki, Aldona Kopkiewicz, Steve Naumann, Jakub Majmurek, Kaja Puto, Ziemowit Szczerek i...Więcej...
literatura-polska-po-1989-roku-w-swietle-teorii-pierre-a-bourdieu
Nadrzędnym celem projektu był naukowy opis dwudziestu pięciu lat rozwoju pola literackiego w Polsce (1989–2014) i zachowań jego głównych aktorów (pisarzy...Więcej...
113983
Piotr Marecki / Leszek Onak / SOYT!NBG

113983

113983 to liczba plików na laptopie Piotra Mareckiego w dniu 12 stycznia 2017 roku. W ciągu kilkunastu minut zostaje podjęta próba podniesienia ich...Więcej...
liberatura-czyli-literatura-totalna
Dwujęzyczny zbiór tekstów teoretycznych i programowych głównego twórcy i teoretyka liberatury – Zenona Fajfera, zredagowany i przetłumaczony na język...Więcej...

Czasopismo

ha-art-56-4-2016

Ha!art 56 4/2016

W Polsce, czyli nigdzie Wśród autorek i autorów: Dezydery Barłowski, Claudia Ciobanu, Steve Naumann, Kaja Puto, Ewa Maria Slaska, Lynn Suh, János Térey, Jakub Wencel i inni.
Projekt Petronela Sztela      Realizacja realis

Nasz serwis używa plików cookies do prawidłowego działania strony. Korzystanie z serwisu bez zmiany ustawień dla plików cookies oznacza, że będą one zapisywane w pamięci urządzenia. Ustawienia te można zmieniać w przeglądarce internetowej. Więcej informacji udostępniamy w naszej polityce prywatności.

Zgadzam się na użycie plików cookies.

EU Cookie Directive Module Information